Sterilizasyon Yöntemleri Nelerdir?

Kuru Sıcaklık Sterilizasyon Yöntemi 
Mikroorganizmaların ölümü oksidasyon yolu ile hücre proteinin koagüle olma süreci içinde yavaş gerçekleşir. Kontrol parametrelerinin güvenilir olmaması, kuru ısı sterilizatörlerinde ısının homojen dağılımını sağlamanın kolay kontrol edilememesi, işlemin uzun sürmesi ve yüksek ısının aletlere uzun sürede zarar vermesi gibi nedenlerden ancak buhar sterilizasyon imkanı olmayan ünitelerde kullanılabilir.  
Kuru sıcaklık sterilizasyonu sıcaklık dereceleri ve süreleri :
Sıcaklık Süre 150 o C’ 2,5 saat
160 o C’ 2 saat
170 oC’ 1 saat
Sterilizatörde sıcaklık istenen dereceye kadar yükseldikten sonra süre başlatılır. Sıcaklığın paketlenmiş malzemeye penetrasyonu ve işlem sonunda oda sıcaklığına kadar düşmesi için gerekli süre bunun dışındadır.  
Avantajları 
• Toksik değil,
•Çevre için emniyetli,
•Tozlar (pudra), vazelin, gliserin için uygun, 
Dezavantajları
• Uzun süre, çok yüksek sıcaklık gerekir
• Büyük materyallerde sıcaklığın içeriye işlemesi uzun zaman alır.
• Kumaş ve lastik malzemeler için uygun değil. 

Basınçlı Buhar Sterilizasyon Yöntemi
Belli bir sıcaklıktaki doymuş buhar daha soğuk bir malzeme ile karşılaştığında hemen malzeme üzerinde yoğunlaşır.Yoğunlaşma sırasında ergime sıcaklığını malzemeye verir ve malzeme hızla buharın sıcaklığına ulaşır. Bu sırada malzeme üzerinde oluşan ince su tabakası da mikroorganizmalar üzerine öldürücü etkiyi sağlar. Doymuş buhar, sıcaklık derecesi, süresi ve basınç olmak üzere dört faktör sterilizasyon işlemini etkiler
. • EN 13060 standardına göre 30x30x60cm ebatlarında bir kutunun sığamayacağı ve 60 litrenin altında olan sterilizatörler küçük sterilizatör
• EN 285 standardına göre de en az 30x30x60cm büyüklüğündeki bir kutunun girebileceği kazana sahip sterilizatörlerde büyük sterilizatörler olarak tanımlanmıştır.  

Buhar Sterilizasyon Uygulama Sıcaklık ve Süreleri:
• 134 °C’de 3 - 3,5 dakika (önvakumlu otoklavlarda)
• 121 °C’de 15 dakika (önvakumlu otoklavlarda)
• 121 °C’de 30-45 dakika (vakumsuz otoklavlarda )



Gravity (Yerçekimi) otoklavlar
• Buhar sterilizatör içine girer ve hava ile yer değiştirir
• Lümeni olmayan malzemeler için uygundur.
• Sıvıların sterilizasyonu için kullanılabilir.
• MSÜ’lerde cerrahi alet sterilizasyonu için kullanılmaz
• Bowie&Dick testi uygulanamaz.

Ön Vakumlu otoklavlar 

Ön ısıtmadan sonra vakum yolu ile sterilizatör içerisindeki hava boşaltılır ve sonra buhar seri dalgalar halinde sterilizatörü doldurur.
• Etkili bir buhar sterilizasyonu için sterilizatör hava ve yoğunlaşmayan gazlardan tamamen arındırılır.
• Aşırı ısıtılmış ve içinde su tanecikleri barındıran buhar (ıslak buhar) bulunmadığından emin olunur.
• Bu şekilde buharın daha iyi penetrasyonu sağlanır.  
 
Düşük Sıcaklıkta Sterilizasyon Yöntemleri:
Etilen Oksit ( EtO) ile Sterilizasyon
 • Etilen oksit renksiz, kokusuz, havadan biraz daha ağır, yanıcı ve patlayıcı, toksik bir gazdır. Etilen oksit, mikroorganizmaların hücre duvarı ile reaksiyona girerek irreversibl alkalileşmeye sebep olan bir sterilan olarak çalışır.
 • Bir çok tıbbi malzeme ile uyumlu olup, sıcaklığa duyarlı malzemeler için tercih edilen bir yöntemdir. • Etilen oksit (EtO) sterilizayonu düşük sıcaklıkta, nem ve etilen oksit gazı ile sterilizasyon işleminin gerçekleştirilmesidir.
 • EtO sterilizasyonu için sürenin, nemin (%40-60) ve sıcaklığın (37-550 C) belli seviyelerde olması gerekmektedir.
 • EtO gazı kolayca penetre olduğu için steril malzemeler üzerindeki gaz artıklarını uzaklaştırmak amacı ile, sterilizasyon sonunda havalandırmaya ihtiyaç vardır.
 • Çalışma alanlarında 8 saatlik çalışma süresi içinde maruziyet limiti 1 ppm dir. OSHA standardına göre kısa süreli (15 dakikadan kısa süre) maruziyet sınırı 5 ppm dir
. • Hissedilebilir oran yaklaşık 500-750ppm.dir.
 
Avantajları
• Sıcaklığa duyarlı malzemeler için tercih edilir
• Lümen sınırlaması yoktur.
 Dezavantajları
• Sterilizasyon ve havalandırma süresi uzun
 • Toksik,
 • Kanserojen
• Yanıcı
• Patlayıcı •
 Çevreye zararlı
 • Sıvılar steril edilemez.
 
Formaldehit ile sterilizasyon
 LTSF (Low temparature steam and formaldehit=Düşük Sıcaklıkta Buhar ve Formaldehit),
 • Saf formaldehit, 19 o C’de kaynayan, renksiz, yanıcı, zehirli ve suda yüksek oranda çözülebilen bir gazdır. Formaldehid sterilizasyonu için sıcaklık 50-80 0 C, nem %60- 80 olmalıdır.
• EtO’da olduğu gibi formaldehit sterilizatör kullanan kişilerin de düzenli sağlık kontrolleri yapılmalıdır.
 • Çalışma alanlarında 8 saatlik çalışma süresi içinde maruziyet limiti 0.75 ppm dir. OSHA standardına göre kısa süreli (15 dakikadan kısa süre) maruziyet sınırı 2 ppm dir.
Avantajları
• Yüksek Sıcaklığa hassas malzemeler için tercih edilir.
 • Havalandırmaya gerek yoktur (EN14180).
Dezavantajları
• Toksik
• Kansorejen
 • Sıvılar steril edilemez.
• 1,5 m uzunluk, 2 mm iç çap sınırlaması mevcut (SADECE DIN STANDARTLARINDA VAR)
 • Formaldehit su kanalı ile drenaj sistemine atıldığından çevreye zarar verir.(suda çözündüğü için zarar vermediği bilgisi var)

Gaz Plazma ( H202 ) Sterilizasyonu
• Hidrojen peroksit kullanıcı tarafından yerleştirilen bir kasetle cihaz içerisine enjekte edilir. Derin vakum altındaki ortamda hidrojen peroksit buharlaşarak dağılır. Difüzyon aşamasında, bir biyosit olan hidrojen peroksit, mikrorganizmalar üzerinde öldürücü etki gösterir. Ardından uygulanan radyo frekans (RF) enerjisiyle, mikrorganizmalarla reaksiyona girip onların yaşamsal fonksiyonlarını durduracak olan bir plazma yaratılır. RF enerjisi kapatıldığında, H202 esas olarak su buharı ve oksijene dönüşür.
• Özel havalandırma zorunlulukları yoktur.
 • H202 Sistemi bir sterilizasyon döngüsünü yaklaşık 1 saatte tamamlar
. • Paketleme için selülöz içermeyen polipropilen, tyveck gibi sentetik malzeme kullanılır.
• Lümen çapları ve lümen uzunluk ölçülerinin uygunluğu konusunda firmanın önerileri alınır.
 • Lümen uzunluğu ve çapı firmanın önerdiğindan fazla ise (40 cm den uzun ve lümen çapı 3 mm den daha az ise ) booster kullanılarak sterilizasyon gerçekleştirilir.
Avantajları
 • 28 dakika ile 74 dakika arasında sterilizasyon sağlanır
 • Havalandırma süresine ihtiyaç yoktur
• Sıcaklığa ve neme duyarlı malzemeler için uygundur
 • Çevreye zararı yoktur .
 Dezavantajları
•Sıvılar steril edilemez

Perasetik asit sterilizasyonu (Otomatik perasetik asit sterilizatörü):
 • Paketsiz bir sterilizasyon yöntemi olduğu için gerektiği zaman kullanmak üzere aletleri steril edip sarmak veya depolamak mümkün değildir.
• Otomatik sterilizatörler dışında kimyasal sterilizasyon amaçlı kullanılmamalıdır.
• Aktif maddesi kimyasal sıvı sterilan olan peroksiasetik asittir.
 • Masa üstü bir sistemdir.
 • Sterilizasyon kabini sterilize edilecek cihazlar için işlem tepsilerini ve kaplarını içerir.
• 50-56 OC’ de 12 dakika temas sonucu sterilizasyon sağlanır.
• Çevre ve sağlık çalışanları için zararlı etkisi yoktur.
 
 
Radyasyon (Işınlama) ile Sterilizasyon
 Mikroorganizmalar üzerine etkili iki radyasyon türü vardır; iyonlaştırıcı ve iyonlaştırıcı olmayan. Gama ışınları, yüksek enerjili elektronlar (e-demeti) ve Xışınları iyonlaştırıcı radyasyon grubuna girerken, UV ışınları (240- 280 nm) iyonlaştırıcı olmayan radyasyon türüdür. İyonlaştırıcı radyasyon türlerinden sterilizasyon amacıyla yararlanılırken, UV ışınlarından sahip oldukları büyük dalga boyu ve dolayısıyla düşük enerji seviyesi nedeniyle daha çok dezenfeksiyon amacıyla yararlanılır.
Radyasyonun mikroorganizmalar üzerine direkt ve indirekt olmak üzere 2 tip etkisi vardır. İlki, direkt olarak DNA hasarı, diğeri ise ortamda meydana gelen ikincil reaksiyonlarla serbest radikal oluşumu ve bu radikallerin mikroorganizmaların inaktivasyonuna neden olmasıdır. Gama ışınlarının sterilizasyon amacıyla kullanımı, yüksek giricilik özellikleri nedeniyle daha yaygındır. Gama ışınlarının kaynağı, atom çekirdeğindeki protonnötron sayılarındaki dengesizliktir. Enerjisi fazla olan çekirdek gama ışını adı verilen elektromagnetik radyasyon şeklinde dışarı salım yapar. İyonlaşma, maddenin radyasyonla etkileşmesi sonucu ortaya çıkan bir olaydır. Gama ışınları, paket materyalinden geçme özelliğine sahip olduğu için son ürünlerin sterilizasyonuna olanak vermektedir. Ayrıca buharla sterilizasyon gibi konvansiyonel tekniklerle sterilize edilemeyen ısıya hassas ürünler üzerinde rahatlıkla uygulanabilen hızlı, etkin ve güvenilir bir yöntemdir.

Kaynak
http://www.das.org.tr/dosya/das/rehber-das.pdf